Ngành xây dựng luôn được coi là một trong những lĩnh vực có tác động lớn đến môi trường tự nhiên. Bởi vì mọi giai đoạn của một công trình đều ít nhiều ảnh hưởng đến Trái Đất: khai thác tài nguyên, tiêu thụ năng lượng, lượng khí thải carbon phát sinh trong quá trình sản xuất vật liệu… Theo Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP), ngành xây dựng và vận hành công trình hiện chiếm gần 40% tổng lượng phát thải CO₂ toàn cầu. Chính vì vậy, xu hướng sử dụng vật liệu xây dựng thân thiện với môi trường đang ngày càng trở thành ưu tiên quan trọng trong cuộc sống hiện đại.
Điểm qua 10 loại vật liệu xây dựng thân thiện với môi trường được ưa chuộng hiện nay và lý do vì sao chúng đang dần trở thành xu hướng tất yếu của kiến trúc hiện đại.
Gỗ tái chế
Sự xuất hiện của gỗ tái chế có tác động làm giảm quá trình khai thác tài nguyên rừng và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường sống.
Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), mỗi năm thế giới mất khoảng 10 triệu hecta rừng do khai thác và chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Trong bối cảnh đó, việc tái sử dụng nguồn gỗ giúp giảm nhu cầu khai thác rừng tự nhiên, đồng thời góp phần cắt giảm đáng kể lượng khí thải carbon trong ngành xây dựng. Tái chế gỗ có thể giúp giảm lượng năng lượng tiêu thụ so với sản xuất vật liệu mới, hạn chế lượng rác thải xây dựng đang ngày càng gia tăng tại các đô thị lớn.
Để sử dụng gỗ tái chế hiệu quả, gỗ cần được kiểm tra kỹ về độ ẩm, mối mọt và khả năng chịu lực trước khi đưa vào thi công nội thất hoặc xây dựng. Bạn nên kết hợp gỗ tái chế cùng những vật liệu như kim loại, kính hoặc tấm nội thất chống ẩm nhằm tăng độ bền.
Tre tự nhiên
Tre đã gắn liền với đời sống con người Á Đông hàng nghìn năm. Trong tâm trí người dân Việt Nam, hình ảnh lũy tre làng mang ý nghĩa văn hóa, đại diện cho sự bền bỉ, dẻo dai, gần gũi với thiên nhiên. Trở về quá khứ, tre được sử dụng để làm nhà, đồ thủ công hoặc vật dụng sinh hoạt nhờ trọng lượng nhẹ, độ bền khá cao. Vật liệu này sở hữu nhiều ưu điểm: vẻ đẹp mộc mạc, khả năng tái tạo nhanh, thân thiện với môi trường.
Cây tre có tốc độ tái tạo cực kỳ nhanh. So sánh với nhiều loại gỗ tự nhiên cần từ 20–50 năm để khai thác, thì tre chỉ mất khoảng 3–5 năm để trưởng thành. Ngoài ra, tre có thể tiếp tục phát triển sau khi thu hoạch mà không cần trồng lại từ đầu. Tre còn hấp thụ CO₂ tốt hơn nhiều loại cây gỗ thông thường, góp phần giảm khí thải carbon và cải thiện chất lượng không khí.
Không chỉ đẹp, tre còn có tính ứng dụng cao trong nội thất và xây dựng: sàn nhà, trần, vách ốp, bàn ghế, đồ decor… Nhờ trọng lượng nhẹ cùng độ dẻo tốt, tre được đánh giá cao trong các công trình kiến trúc sáng tạo và kết cấu mở.
Gạch không nung
Gạch đất sét nung truyền thống phải trải qua quá trình đốt ở nhiệt độ cao. Còn gạch không nung được sản xuất bằng cách ép hoặc rung nén các hỗn hợp vật liệu xi măng, cát, đá mạt, tro bay hoặc xỉ công nghiệp. Vì vậy, gạch không nung góp phần giảm lượng khí thải trong quá trình sản xuất.
Kết cấu đặc hoặc rỗng của gạch không nung là cơ sở đặc điểm để loại vật liệu này có khả năng cách âm, cách nhiệt và chống cháy khá tốt. Trọng lượng nhẹ hơn một số loại gạch truyền thống làm giảm tải cho công trình và hỗ trợ quá trình thi công nhanh hơn.
Bê tông xanh
Gần như mọi công trình hiện đại đều có sự hiện diện của bê tông. Tuy nhiên, đi cùng với tốc độ đô thị hóa mạnh mẽ, ngành sản xuất xi măng và bê tông cũng trở thành một trong những nguồn phát thải CO₂ lớn nhất trên toàn cầu. Chính vì vậy, bê tông xanh ra đời như một giải pháp mới cân bằng giữa nhu cầu xây dựng và mục tiêu phát triển bền vững cho môi trường.
Bê tông xanh được sản xuất bằng cách thay thế một phần xi măng bằng các vật liệu tái chế hoặc phụ phẩm công nghiệp như tro bay, xỉ lò cao, silica fume hoặc vật liệu tái sử dụng khác.
Nhiều loại bê tông xanh hiện nay có khả năng cách nhiệt, chống thấm hoặc tăng độ bền tốt hơn so với bê tông truyền thống. Một số dòng vật liệu còn giúp giảm nhiệt hấp thụ cho công trình, từ đó hỗ trợ tiết kiệm năng lượng làm mát.
Gỗ nhựa composite (WPC)
Gỗ nhựa composite (WPC – Wood Plastic Composite) sở hữu vẻ ngoài gần giống gỗ tự nhiên nhưng mang nhiều ưu điểm mà gỗ tự nhiên không có: độ bền cao, khả năng chống ẩm và thân thiện hơn với môi trường.
Trong bối cảnh mỗi năm thế giới mất khoảng 10 triệu hecta rừng, việc sử dụng các vật liệu thay thế như WPC được xem là một trong những giải pháp giúp giảm khai thác gỗ tự nhiên và hướng đến phát triển bền vững hơn trong ngành xây dựng. Vật liệu này là sự kết hợp giữa bột gỗ, nhựa và các chất phụ gia chuyên dụng. Nhiều dòng gỗ nhựa hiện nay còn sử dụng nhựa tái chế và bột gỗ tái sử dụng, góp phần giảm lượng rác thải công nghiệp và tối ưu tài nguyên sản xuất.
Tấm nhựa nội thất chống ẩm
Trong những năm gần đây, tấm nhựa nội thất chống ẩm đang trở thành một trong những vật liệu được ứng dụng rộng rãi để thiết kế và thi công nội thất hiện đại. Không chỉ đáp ứng nhu cầu về độ bền và tính thẩm mỹ, vật liệu này còn phù hợp với xu hướng xây dựng xanh và tối ưu công năng trong điều kiện khí hậu nóng ẩm như Việt Nam. Từ nhà ở, căn hộ, văn phòng cho đến các công trình thương mại, tấm nhựa nội thất ngày càng xuất hiện nhiều hơn nhờ khả năng thay thế hiệu quả cho một số vật liệu truyền thống.
Sự phát triển của loại vật liệu này gắn liền với nhu cầu tìm kiếm giải pháp nội thất có khả năng chống ẩm, chống mối mọt và ổn định hơn trong quá trình sử dụng lâu dài. Nếu gỗ tự nhiên mang vẻ đẹp sang trọng nhưng dễ cong vênh trong môi trường ẩm, còn gỗ công nghiệp có thể bị phồng rộp khi tiếp xúc nước, thì tấm nhựa nội thất chống ẩm ra đời như một lựa chọn cân bằng hơn giữa độ bền, tính thẩm mỹ và chi phí sử dụng.
Nguyên liệu để tạo lên loại vật liệu này bao gồm nhựa nguyên sinh hoặc nhựa kết hợp bột đá, bột gỗ cùng các chất phụ gia chuyên dụng nhằm tăng độ cứng và khả năng chịu ẩm. Nhờ cấu trúc ổn định, tấm nhựa có khả năng chống nước, chống mốc và hạn chế tình trạng mối mọt tốt hơn so với nhiều vật liệu nội thất truyền thống. Vì vậy, tấm nhựa trở thành loại vật liệu được ứng dụng phổ biến trong các khu vực như tủ bếp, vách ngăn, trần, tủ lavabo hoặc những không gian có độ ẩm cao.
Kính tái chế
Kính là một trong số ít vật liệu có khả năng tái chế gần như vô hạn mà không làm mất đi chất lượng ban đầu. Mỗi năm thế giới thải ra hàng triệu tấn rác kính từ chai lọ, cửa kính và vật liệu xây dựng cũ. Nếu chọn cách chôn lấp kính để xử lý, trong nhiều năm tiếp theo, chúng gần như không phân hủy. Thay vào đó, kính cũ có thể được nghiền nhỏ, nung chảy và tái tạo thành những sản phẩm mới phục vụ cho kiến trúc và nội thất hiện đại. Đây còn là giải pháp giảm khai thác cát tự nhiên.
Xi măng sinh thái
Ngành công nghiệp xi măng truyền thống thải ra lượng khí CO₂ lớn là vì việc nung clinker ở nhiệt độ rất cao và quá trình khai thác nguyên liệu tự nhiên với quy mô lớn.
Xi măng sinh thái sản xuất bằng cách giảm tỷ lệ clinker truyền thống và thay thế bằng các vật liệu tái chế hoặc phụ phẩm công nghiệp. Nhờ đó, loại vật liệu này làm giảm tiêu hao tài nguyên thiên nhiên, tiết kiệm năng lượng sản xuất và hạn chế lượng khí thải phát sinh ra môi trường.
Đá tự nhiên khai thác bền vững
Nhiều công trình cổ đại như đền đài Hy Lạp, La Mã sử dụng đá tự nhiên làm vật liệu chính. Đá tự nhiên có độ bền vượt trội và mang vẻ đẹp nguyên bản mà rất ít vật liệu nhân tạo có thể thay thế.
Đá tự nhiên khai thác bền vững không chỉ đơn thuần là việc sử dụng đá tự nhiên, mà còn liên quan đến quy trình khai thác có kiểm soát, tối ưu tài nguyên và giảm thiểu ảnh hưởng đến môi trường xung quanh. Nhiều đơn vị hiện nay áp dụng công nghệ cắt hiện đại để hạn chế lãng phí nguyên liệu, tái sử dụng nước trong quá trình xử lý đá và giảm phát thải năng lượng trong sản xuất. Một số mỏ đá còn thực hiện phục hồi cảnh quan hoặc trồng cây sau khai thác nhằm giảm tác động đến hệ sinh thái tự nhiên.
Vật liệu từ nhựa tái chế
Vật liệu từ nhựa tái chế góp phần làm giảm lượng rác thải khó phân hủy ra môi trường, loại vật liệu này còn mở ra hướng đi mới cho kiến trúc bền vững: những thứ từng bị xem là rác có thể được tái sinh thành các sản phẩm hữu ích và có giá trị thẩm mỹ cao.
Số liệu từ Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) chỉ ra rằng thế giới tạo ra hàng trăm triệu tấn rác thải nhựa mỗi năm, nhưng chỉ một phần nhỏ trong số đó được tái chế hiệu quả. Phần còn lại bị chôn lấp, đốt bỏ hoặc trôi ra đại dương, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái cùng môi trường sống. Chính vì vậy, việc ứng dụng nhựa tái chế trong sản xuất vật liệu xây dựng đang được xem là một trong những giải pháp giúp giảm áp lực lên môi trường và tối ưu vòng đời của nguồn tài nguyên.
Kết luận
Xu hướng sử dụng vật liệu xây dựng thân thiện với môi trường không còn là lựa chọn mang tính tạm thời, mà đang dần trở thành định hướng tất yếu của kiến trúc hiện đại. Những vật liệu xanh góp phần hạn chế khí thải, rác thải xây dựng, mà còn mang đến cảm giác gần gũi, thư giãn và bền vững hơn cho không gian sống hiện đại. Đây cũng là lý do ngày càng nhiều kiến trúc sư, doanh nghiệp và gia chủ ưu tiên lựa chọn các giải pháp vật liệu thân thiện với môi trường trong thiết kế, thi công công trình.
